Yazının Word Belgesi Hali


 

Prizren- Kosova Türk Halk Edebiyatı Masallarından Derlemeler

 

HİÇMET*

- Adamın biri Prizren’de yaşaymiş, hep araymiş anlama Hiçmet (1) nedır.
Bi cünda adam Prizren’de şeyhe citmiş. Prizrenli şeyhın huzuruna çikmiş sormiş şeyhe nedır hiçmet, Prizrenli şeyhta adama demişçi çit Priştine’de var bi şeyh o anlatırır sana nedır hiçmet.Adamda Prizrenli şeyhın süzüni dinlemiş tecceden (2) çikmiş eve celmiş.
Evınde yarınçi yolcilık içın hazırlık yapmiş,atıni tımar etmiş, cüppesıni kuşagıni hazır etmiş.Adam saba erçen kovkmiş kuşagıni sarmiş, altınlarıni almiş, testısıne su doldormiş, atlamiş beycirıne (3) başlamiş Priştine yocilıgına.
O cün hava o kadar isi imişçi ne yolda camuri,ne havada buludi cürebileymisın.Adam yanmış suya, durdurmiş beycirıni almiş testısıni içsın su,ne cürsün testi bomboş isi havadan testide su buharlaşmiş. Adam da kalakalmiş susuz, yoldan ceçen bi adama sormiş, hey bre kardaş varmi buralık yabi su kaynagi, demişçi o adamda bak cürimisın karşida bu filan agaci onon altında var bi su kaynagi onda doldororson testıni su hem içersın su doyinceye kadar. Bu adamda sürmiş atıni o karşidaçi agacın yerıne, hayt hayt hayta hayt yavaş yavaş varmiş agacın yerine su kaynagına,o kadarçi susamiş atlamiş atının üstünden su kaynagına atmiş kuşagıni altınlanlen bi tarafa dalmış su içma yorgonloktan adami tutmiş uyuki kaynakta.
Adam uyurçen celmiş su kaynagının başına başka bi fakır adam almış adamın bittevi altınlarıni kaçmiş, sora celmiş kaynagın başına bi çor, tam o vakıtta bu uyuyan adam kovkmiş uyukusundan, oraya buraya bakınırçen bakmişçi yok altınlari etrafta, vay lelem vay citti altınlam demiş. Karşısında çimseler yok bu çor adamdan mada, demiş bu adama ane altınlam, bu adamda demiş bilmeym ben zaten ben çoriyım ne bilecem senın altınlani nerede, adam o dakikada inanmamiş bu çora, hemen o çor adami kaynagın başında bogmiş. Atlamiş atına cenek başlanmiş Priştine yolcologona devam etma.
Akşama karşi varır adam Priştine’ye, cider Priştineli şeyhın teccesıne, teccede dervişlerlen buluşur arar destur şeyhın huzuruna çıkma, düverırçi Prizrenli şeyh yolamıştır selam, Priştineli dervişlerda der bekle bakam şeyhımız müsaitmi.
Dervişler çikar şeyhın huzuruna derelar var bi müsafirın Prizrenden, yolamiş falan Prizrenli şeyh senın huzuruna selamlarınida varimiş,derlar.
Priştineli şeyhta kabul eder bu Prizrenli adami huzuruna.
-Selamun Aleykum...
-Priştineli Şeyh: Aleykum Selam
-Buyur, ceç otor.
Adam ceçer Priştineli şeyhın karşısına. Şeyh başlar sorma : -evladım anlata bana yolda nirlerlen karşilaştın. Bizim adamda başlar anlatma yolda başına celenleri derçi yolda hem altınlam çalındi hem bi çori üldürdüm anlayamadım nasıl oldi bitti bu işler.
Şeyhta derçi: Evladım bu altınlan yolda ne çalınmiş sen uyurçen, vakti zemanında senın deden onun dedesının altınlarıni ayni uyurçen çalmiş,e o çorida ne tepelemisın su kaynagi başında, onun babasi senın babani tepelemiştır. Budur o anlamak istedıgın Hiçmet Allahın Hiçmeti. Anladınmi evladım,der Şeyh.



Kosova Türk Halk Edebiyatı Masallarında
(Kırmızı Başlıklı Kız)

Al Başli Kız**


Ne var imiş ne yog imiş, varimiş bi al başli kız,o kız her saba kovkaymiş erçen anasi hazır edeymiş bi sepet dolosi sabalık cütürsün yaşli nanesıne. (4)
Bi saba da olmiş, kovkmiş yatagından al başli kız ikamiş yüzüni dişleni taramiş saçıni ürmiş anasi koçellerıni yemiş evde sabalıgıni anasının hazır ettıgi sepetteçi sabalıgida almiş cütürma nanesıne.
Al başli kız çikmiş evınden başlamiş yürüma nanesının evıne dogri, ama nanesının evi biraz uzakta imiş bi dagın ta tepesınde, tam o cünda nanesının evıne cirmezmi bi kurt, çalmiş nanenın kapısıni kurt.
-Tak tak taaak
-Nanesi: çim oooo demiş.
-Kurt: müsafir, demiş.
-Nanesi: ade buyrun hoş celdın sefa cetırdın açmiş kapiyi kurta, tam açmiş kapiyi kurt yutmiş naneyi haaaaaaaaam…
Neka yutmiş naneyi kurt hemen almiş nanenın cüzlükleni takmiş cüzüne, cimiş nanenın cümlegıni, (5) citiyanlani (6) yatmiş yatagına…
Ceçmemiş yarım sat celmiş al başli kız nanesını evıne.
Vurmiş kapiyi tak tak taaak ne bakısn vururcen kapiya kapi açılmiş, şaşırmiş kapinın açık kaldıgına demiş bu nanem yabi unutti kapiyi açık, cirmiş nanesının sobasına (7) nane nane uyimisın demiş nane kılıgında kurt yok kızım uyumaym demiş ad ecir sobaya, cirmiş albaşli kız nanesını sobasına şaşkin şaşkin.
Albaşi kız demiş nanesıne: Nane nedır bukadar bük olmiş kulaklan, ya kızım seni da rat duymak içın, ya nane nedır bukadar bük cüzlen seni da isla cürmek içın, ya nane nedır bukadar bük burnun, kızım seni kokolamak içın, ya nane nedır bukadar bük azgın derdemez hemen nane kılıgında kurt demiş seni yutmak içın al başli kızida kurt yutmiş.
Al başli kız hem nanesi buluşmişlar kutrun yüregınde, anlatmiş nanesi nasıl oldi olay albaşli kızda anlatmiş nanesıne kurt nasıl kandırmiş albaşli kızi.
Kurtta dalmiş uyukiya nanenın evınde tam o satta ceçeymiş nanenın evının ününlen avcilar, bakmişlar nanenın evının kapsi açık heryer perişan demişlar oldi yabişi naneye avcilarda hemen cizlin cirmişlar nanenın evıne, ne bakısnlar nanenın yatagında kurt uyi demişlar aaa bu kurt yutmiş naneyi onda avcilar vurmişlar kutra uyuki ignesi, bayıltırmişlar kurti, çesmişlar kurtun yüregıni çikarmişlar naneylen al başli kızi kurtun yüregınden , kurtarmişlar avcilar naneylen al başli kızi.
Kurtun da yüregıne doldormişlar taş komişlar bi dagın ucunda tam oyanmiş kurt uyukidan oyanır oyanmaz parçelenmiş yüregi savrulmiş dagdan aşa cebermiş.
Al başli kız, nanesi hem avcilar yapmişlar o cün banket ne kurtulmişlar.
Masal ceri, biz ileri, cavura yaglık, bize saglık.


________________________________________________________________________
Sözlük :

(1) Hiçmet- Hikmet is Ar. Hikmet 1. Bilgelik. 2. Sebep, g,zl, sebep: ’’Ben artık korkuyorumher şeyde bir hikmet var / Gecenin sonu seher, kışın sonu bahar.’’ –Z. O. Saba 3. Tanrının insanlarca anlaşılmayan amacı.

(2) Tecce-Tekke is Ar. 1. tar. Tarikattan olanların barındıkları, ibadet ve tören yaptıkları yer, dergah: ’’ Hemen her ev yarı saray ve yarı tekke gibi bir şeydi. ’’ –A. Ş. Hisar.

(3) Beycir-Beygir is. Far. bar-gir 1. At. 2. Yük taşıyan, araba çeken, üstüne binilen at.

(4) Nane-Nine is. 1.Torunu olan kadın, büyük anne, nene: ’’Altmışlık bir ninenin evinde oda tutmuştum’’ –A.Gündüz. 2. Yaşlı kadın. 3. Yaşlı kadınlar ,ö,n kullanılan bir seslenme sözü.

(5) Cümleg-Gömlek is. 1. Vücudun üst kısmına giyilen kollu veya yarım kollu, yakalı giysi. 2. Kadınların giydikleri ,nce kumaştan yapılmış kolsuz, yakasız giyilen iç çamaşırı, kombinezyon.

(6) Citiyan-Şalvar.

(7) Soba-Oda is. 1. Evin veya herhangi bir yapının oturma, yatma, çalışma gibi işlere yarayan banyo, salon , giriş vb. Dışında kalan,bir veya birden fazla çıkışı olan bölmesi.

Kaynakça :

* Taner KOTLE Priştine Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğrencisi,
Kaynak Kişi: Türan ŞEKAÇİ-Prizren Türkü yaş 30.Kosova 2009.

** Taner KOTLE Priştine Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğrencisi,
Kaynak Kişi: Fatime KOTLE Prizren Türkü yaş 58.Kosova 2009.
 


KAYNAKÇA


Altuntaş, Nezahat , “Yıldızı Sönmeyen Bir İdeoloji: Milliyetçilik”, Doğu Batı Dergisi, Yıl: 8, Sayı: 30, 2004/ 05.

Aretov, Nikoloay, Da mislim Drugoto- obrazi, stereotipi, krizi, XVIII- XIX v. , İzd. “Kralitsa Mab”, Sofya, 2001.

Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılâbı Tarihi, C.1, TTK Basımei, Ankara, 1991.

Connoly, William, Kimlik ve Farklılık, İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 1995.

Davies, Norman, Avrupa Tarihi, İmge Kitabevi, Ankara, 2006.

Dimitrov, İlço, Kratka İstoriya na Bılgariya, İzdatelstvo nauka i izkustvo, Sofya, 1983.

Gleni, Mişa, Balkanite 1804- 1999, İzd. Riva, Sofya, 2004.

İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu (Toplum ve Ekonomi Üzerinde Arşiv Çalışmaları, İncelemeler) ,Eren Yayıncılık, İstanbul, 1996.

İnalcık, “Tanzimat’ın Uygulanması ve Sosyal Tepkiler”, Belleten, Cilt XXVIII, Ekim1964, Sayı:112, TTK Yayınları, Ankara, 1964, s. 649.

İnalcık, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayınları, İstanbul, 1992.

İsov, Mümün, Nay- razliçniyat sısed, Obrazıt na osmantsite i Osmanskata imperiya v
bılgarskite uçebnitsi po istoriya prez vtorata polovina na XX vek, IMIR, Sofia, 2005.


Jelavich, Barbara, Balkan Tarihi, 18. ve 19. Yüzyıllar, Küre Yayınları, İstanbul, 2006.

Kafesoğlu, İbrahim, Türk Milli Kültürü, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2004.

Karpat, Kemat, “Etnik Kimlik ve Ulus- Devletlerin Oluşumu”, Osmanlı, C. 2, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999.

Karpat, Kemal - Zens, Robert, “I. Meşrutiyet Dönemi ve II. Abdülhamit’in Saltanatı (1876- 1909), Türkler, C. 12,yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002.